De Goudsberg, Middelpunt van Nederland

Tussen Lunteren, Wekerom en Ede ligt een prachtig gebied met een zeldzame flora en fauna. En veel sporen uit het verleden: de stuwwal uit de laatste IJstijd, het grootste Celtic Field van Nederland, de Germaanse put uit de IJzertijd, de middeleeuwse engen, één van de weinige nog actieve stuifzandgebieden in Europa, de langste nog zichtbare wildwal van Nederland, een Hessenweg, het Luntersche Buurtbosch, de vele zandgroeves en grindgaten uit de meer recente geschiedenis. Al die zichtbare elementen vertellen hoe het landschap is ontstaan - en dat allemaal rondom de Goudsberg, het Middelpunt van Nederland. 
In 2010 is een project gestart om dit unieke gebied van ruim 1500 hectare op te waarderen. Dit jaar worden de laatste onderdelen opgeleverd. De drie grote eigenaren (het Geldersch Landschap & Kasteelen, het Luntersche Buurtbosch en de gemeente Ede - samen goed voor ruim 60 procent van de grond) hebben iets bijzonders voor elkaar gekregen.

Middelpunt van Nederland

Omstreeks 1950 hebben ‘deskundigen’ uitgerekend dat het geografisch middelpunt van Nederland boven op de Goudsberg ligt. Inwoners van Lunteren hebben die plek toen gemarkeerd met drie grote zwerfkeien. In 2016 wordt deze plek heringericht. Er wordt een nieuw landschapsobject gemaakt. Grote ronde cirkels van onverwoestbaar cortenstaal accentueren het middelpunt. Met in de middelste cirkel de drie grote zwerfkeien. Dichtbij die plek staat de notarisbank, waar vandaan je een doorkijkje hebt naar de Lunterse Eng.

Tijdlijn

In de voormalige zandgroeve boven op de Goudsberg bij Lunteren is een driedimensionale tijdlijn. Langs een 15 meter hoge en bijna 100 meter lange trap van cortenstaal staan figuren die elk een periode in de geschiedenis vertegenwoordigen.

De aanleg van de trap is opgezet om de archeologische en cultuurhistorische bijzonderheden van de Goudsberg en omgeving meer onder de aandacht te brengen.

Naast de trap staan:
• een sabeltandtijger (beeld van het pleistoceen),
• een rendier (verwijzend naar het holoceen, de tijd van jagers en verzamelaars),
• een rund (symbool voor de eerste boeren in de late steentijd),
• een middeleeuwse ridder (de tijd van de adel en de dorpelingen)
• een man met een kruiwagen (als herinnering aan de grindwinning in de zandgroeve).
 

De tijdlijntrap maakt het hoogteverschil beter zichtbaar. Een wandelpad verbindt zandgroeve en trap met het „middelpunt van Nederland”, dat vorig jaar al meer accent kreeg.
Een object onder in de groeve refereert aan de vorming van het landschap gedurende de ijstijd. 

DE DENNENHORST

Een bijzondere collectie naaldbomen vind je in het Pinetum De Dennenhorst. Het is een waar natuurmuseum. Je komt meer dan 400 verschillende naaldbomen tegen. Sommige zijn al bijna een eeuw oud. De grove dennen zijn extra bijzonder in het voorjaar als er nieuwe scheuten uitkomen.

Luntersche Buurtbosch & De Koepel

Het Luntersche Buurtbosch omvat 150 hectare gevarieerd bos. Notaris Johannes van den Ham gaf eind negentiende eeuw opdracht tot de eerste aanplant. Bij zijn overlijden in 1912 schonk hij het hele bos bij legaat aan de Lunterse bevolking. Middenin het Buurtbos staat De Koepel, een prachtige uitzichttoren. Het is niet alleen een mooi gebouw, een rijksmonument, het uitzicht is nog imposanter. Vanaf de omloop zie je goed de Utrechtse Heuvelrug, de Lange Jan van Amersfoort en bij echt helder weer kun je zelfs de Dom van Utrecht zien. Aan de voet van de 22 meter hoge toren op de nog eens 34 meter hoge Galgenberg is het onmogelijk vast te stellen dat het dak, ver boven je hoofd, half bolvormig is. Vanuit de lucht lukt dat natuurlijk wel. Het dak heeft wel wat weg van een koepel. In dit markante en druk bezochte gebouw worden veel kunstexposities en concerten georganiseerd.

Germaanse put
 
Vrienden van het Luntersche Buurtbosch bestaat 50 jaar!
 

“Nog zoveel te doen om ons bos mooi en vitaal te houden”


In 2018 is het 50 jaar geleden dat de Vereniging Vrienden van het Luntersche Buurtbosch werd opgericht. Reden om een aantal bestuursleden uit te nodigen voor een interview: Bob van Heukelom (voorzitter), Wim Spelt (penningmeester) en de dames Pia Verduijn en Monica van der Hoff. 

De Hessenhut

Op het mooie uitzichtpunt bovenop de Goudsberg heeft lang een oude, eenvoudige houten Hessenhut gestaan. Een soort pleisterplaats langs de Hessenweg waarover eeuwenlang zwaar beladen Hessenwagens reden. In 2015 is een nieuwe Hessenhut gebouwd. In het moderne ontwerp komen de elementen van de Hessenweg en de wielen van de hessenwagen terug. Een heerlijke plek om even uit te rusten en te genieten van het uitzicht over de Gelderse Vallei helemaal tot aan Nijkerk. Het silhouet van de kerktoren in Barneveld is duidelijk te zien. Het is één van de meest idyllische plekjes in de gemeente Ede. De akker met bloeiende lupines in de zomer bovenop de Goudsberg en het stuk bos daaromheen zijn eigendom van Stichting Het Luntersche Buurtbosch.

Foto: De Gelderlander

Berenklauwenbos


IJzertijdboerderij & Keltische velden

Aan de rand van het Wekeromse Zand ligt een Celtic Field, één van de grootste van Nederland. Een Celtic Field is een systeem van kleine rechthoekige veldjes (circa 35 bij 35 meter), omsloten door een lage wal. Ze worden ook wel raatakkers genoemd. Die raatakkers zijn pas is 1996 ontdekt. Bij archeologisch veldonderzoek in 2006 werden in Wekerom, in de buurt van de Vijfsprongweg, sporen van maar liefst vijf boerderijen uit de IJzertijd gevonden. De beheerder van het complex, Geldersch Landschap en Kasteelen, besloot een hectare met raatakkers te reconstrueren en in te zaaien. Bovendien ontstond het idee een boerderij uit de IJzertijd te herbouwen. In de zomer van 2011 was die boerderij een feit, compleet met opslagschuurtje, een zogeheten spieker. De vorm en afmetingen zijn gebaseerd op aannames, omdat niemand weet hoe de boerderij er ooit precies heeft uitgezien. Vanaf het uitzichtplatform en de picknicktafel vlakbij het kruispunt aan de Vijfsprongweg kun je volop genieten van de omgeving.

Foto: 50plusser

Wekeromse Zand

Het gebied van het Wekeromse zand was tot begin zestiende eeuw nog zwaar bebost. Op wat we nu de Hoge Veluwe noemen lagen grote ondoordringbare bossen. Door slechte behandeling en grote ontginningen zijn deze bossen op den duur grotendeels verdwenen en bleef uiteindelijk woeste grond over. Het moet de Veluwe een vervaarlijk uiterlijk hebben gegeven, zozeer zelfs dat hertog Arnold van Gelre het een “wildt en bijster lant” noemde. Overigens sloeg die opmerking niet alleen op het landschap, maar ook op het gespuis dat er een goed heenkomen zocht en het vele grof wild dat je er toen kon vinden. Ook nu nog valt er wild te spotten. De Veluwse heidegebieden en zandverstuivingen behoren vandaag tot de grote toeristische trekpleisters. Vroeger was men er niet zo blij mee. De ‘zandzeeën’, zoals ze werden genoemd, konden namelijk maar moeilijk worden beteugeld.

Louis Fraanje (Foto Vrijetijdkrant)

Louis Fraanje, een ‘jager met camera’


Louis Fraanje (66) is verhalenverteller, schrijver en natuurfotograaf. En een echte vrijbuiter. Al van kindsbeen af was hij geïnteresseerd in verhalen. Door zijn werkzaamheden in de Veluwse bossen kwam hij in contact met boswachters, jachtopzieners en ook met stropers. Hij spreekt vloeiend de Veluwse taal en de verschillende dialecten die op het platteland nog gesproken worden. Daarnaast is hij voorzitter van de Jac. Gazenbeek Stichting, die zich inzet voor het behoud van de natuur en cultuur op de Veluwe. Ook schreef hij, soms samen met anderen, enkele boeken over de natuur. Van Fraanje is de uitspraak: “We moeten zuinig zijn op het cultuurlandschap dat de oude Veluwenaren ons hebben nagelaten. Wie geen respect heeft voor het voorgeslacht, heeft dat ook niet voor zijn medemens en evenmin voor wie na ons komt.”

“Ik zat een keer op een omgevallen boomstam met iets verderop Hubertus, zo onderhand het meest gefotografeerde edelhert van de Veluwe, dat op zijn gemakje zat te herkauwen. Mijn longen vulden zich met boslucht. Er heerste een weldadige rust. Even leek het of Hubertus en ik alleen op de wereld waren. Ik zal dat unieke moment nooit vergeten. Af en toe keek het dier mijn richting uit. Was hij net zo gefascineerd door mij als ik door hem? Vanaf die ontmoeting heeft hij nooit meer angst getoond. Vaak leek het of ik in zijn ogen een blik van herkenning zag. Zo van: daar heb je die kerel met die grijze baard weer. Hubertus is een echte vrijbuiter en ik denk dat hij dat in mij ook herkent. Ik heb veel foto’s van hem gemaakt, maar ook van andere herten, de meeste met eindeloos veel geduld. Blijven volhouden is de beste drijfveer bij het ‘jagen met de camera’, zoals een vriend van ons het ooit zo mooi formuleerde. Hij heeft gelijk. Geduld en nog eens geduld, uren en als het moet dagen achtereen, dan lukt het uiteindelijk vaak wel.”

www.de-veluwenaar.nl


Foto: thingstodo.nl

Museum Oud Lunteren

Middenin het dorp, tegenover herberg ‘Floor’ naast de oude kerk, huist Museum Oud Lunteren. De kelder van het museum is speciaal voor de Goudsberg permanent ingericht als bezoekerscentrum. Rondom het kampvuur worden zes verhalen verteld en er worden voorwerpen getoond die deze verhalen illustreren. Een mooie start, of afsluiting, van een bezoek aan de Goudsberg, Middelpunt van Nederland. Vooral ook voor kinderen.

Museum Lunteren

Terug naar boven